Erenler >> Kaygusuz Abdal Sultan
BeÄŸen
Kaygusuz Abdal Sultan, 1341 yılında doÄŸmuÅŸ, 1444 yılında Hakk’ yürümüştür. Asıl ismi ALAYÄ° GAYB(Alaattin Gaybi) ‘ dir. Babası Alaiye Beyi HÃœSAMETTÄ°N MAHMUT, dedsi ALAADDÄ°N, dedesinin babası ise YUSUF’ tur.
18 yaşında iken Abdal Musa Sultan’ nın DerviÅŸi olmuÅŸ ve Pirine 40 yıl hizmet vermiÅŸtir.
Türbesinin Abdal Musa Sultan Dergahı’ nda yada Mısır’ da MUKATTAM DAÄžI’ ında olduÄŸu konusunda iki görüş vardır. 1397 yılında Mısıra’a gidip, orada Dergahlarını kurduÄŸu, MUHAMMAT-ALÄ° YOLU’nu insanlara öğrettiÄŸi, Hicaz, Suriye, Irak, Anadolu, Edirne, Yanya, Filibe, Manastır’ ı gezdiÄŸi ve tekrar PÄ°RÄ°NÄ°N DERGAHI’ na döndüğü bilinmektedir.
Alevi geleneğinde ve kendi şiirlerinde Kaygusuz Abdal Sultan, Kaygusuz Sultan Abdal, Kaygusuz Sultan, Sultan Kaygusuz, Kaygusuz Baba, Baba Kaygusuz, Kul Kaygusuz, Miskin Kaygusuz, Miskin Sarayı diye anılır.
Kaygusuz abdal Sultan, KALENDERÄ° DERVİŞİ’ dir. Beyaz keçeden yapılmış, lengeri dört ve tepesinde oniki dilimli TAÇ takardı. Bu TAÇ daha sonra HAYDARÄ° TAÇ, HÃœSEYNÄ° TAÇ, KALENDERÄ° TAÇ olarak adlandırıldı.
Alevilikte TAÇ takılması ERKANI, Kaygusuz Abdal Sultan ile başlamıştır.
Kaygusuz Abdal Sultan’ın 18. yüzyılda LEVNÄ° tarafından yapılmış MÄ°NYATÃœR’ ü Topkapı Sarayı Müzesi’nde bulunmaktadır. Bir PORTRESÄ° ise Hünkar Hacı BektaÅŸ Veli Dergahı’ nda KIRKLAR MEYDANI’ nda asılıdır. Bu portrede Pirinin Huzurunda, DAR’ da TESLÄ°M ve Ä°KRAR’ da, ayakları MÃœHÃœRLÃœ durumdadır. Yan tarafında ise aÄŸaca sarılmış bir yılan bulunmaktadır. Abdal Musa Sultan Dergahı’ ına odun taşıyan Kaygusuz Abdal Sultan bir gün ip götürmeyi unutur. Biraz ilerisinde siyah, uzunca ve saÄŸlam bir sicim(!) görür. Odunları bununla baÄŸlar, sırtlayıp Dergah’ a döner. Odunları baÄŸladığı sicimin siyah bir yılan olduÄŸunu ve Dergah’ ı terkedip gittiÄŸini diÄŸer DerviÅŸler görüp, Kaygusuz Abdal Sultan’ nın ermiÅŸliÄŸini anlarlar. Bu tablodaki figürde aÄŸaç HAYAT’ ı, yılan ise TANRI’ NIN GÃœCÃœNÃœ simgeler. HAKKI’ ın ADEMDE olduÄŸunu betimler. Bu olay Kaygusuz Abdal’ın SULTANLIÄžI’nın delilidir.
Çerağı olan ırak olmaz,
Delili olan zelil olmaz.
Kayguszu Abdal Sultan’ın yaÅŸadığı yer TEKE ilidir. Bu il Antalya, Finike, KaÅŸ, Kalkanlı, Milli, Gömbe, Elmalı, Karahisar, Korkuteli bölgesini kapsar. Bu bölgenin baÅŸkenti 1300/1361 ve 1373/1392 yıllarında ANTALYA, 1361/1373 ve 1402/1423 yıllarında ise KORKUETLÄ° olmuÅŸtur. Anadolu Beyliklerinden HAMÄ°DOÄžULLARI Antalya, Gölhisar ve Korkuteli’ ni aldıktan sonra TEKE OÄžULLARI ismini almıştır. Bu ismi alan YUNUS BEY’dir.
Kaygusuz Abdal Sultan ALAÄ°YE SANCAÄžI BEYÄ°’ nin oÄŸludur. GAYBÄ° BEY olarak tanınıyordu. ALAÄ°YE’ nin günümüzdeki adı ALANYA’ dır.
GAYBÄ° BEY, bir gün avlanırken önüne b,r geyik çıkmış. Tutmaya çalışmış. Geyik kaçmış. Sonunda geyiÄŸe ok atmış. Geyik kaça kaça Abdal Musa Sultan Dergahı’ na girmiÅŸ. GAYBÄ° BEY de avını izleyerek.Dergah’ ın GAYIP kapısına girmiÅŸ. DerviÅŸlere: “Benim avım buraya girdi. Avımı verin” demiÅŸ. DerviÅŸler : “Pirimize soralım.Ä°zin verirse içeriye girebilirsin” demiÅŸler. Abdal Musa Sultan izin veriyor. Karşısına gelen GAYBÄ° BEY’ e :”Sen burda ne arıyorsun?” diye sorunca “Ben avımı istiyorum” diyor Gaybi Bey. Abdal Musa Sultan: “Avın senin olduÄŸunu nerden bilelim?” deyince, Gaybi Bey: “Avımın ön tarafında okum saplı” der. Abdal Musa Sultan: “Peki okunu görsen tanırmısın?” diye sorunca; Gaybi Bey: “Tanırım, çünkü Alaiye Beyi’ nin niÅŸanı var. Bende onun oÄŸluyum” cevabını verir.
Abdal Musa Sultan hırkasını kaldırıp oku SOL KOLTUÄžUNDA saplı olarak gösterdikten sonra çekip çıkararak Gaybi Bey’ e verince , Gaybi Bey abdal Sultan Musa’nın ayaklarına kapanır. “Ben burada kalmak istiyorum. Beni dergahına kabul et ” der.
Kim ne bilir bizi nice soydanız,
Ne zerrece ondan ne de sudanız.
Bizim zahmımıza merham bulunmaz
Biz kudret okundaki gizli yaydanız.
OÄŸlunun geri dönmediÄŸini duyan Alaiye Beyi TEKKE BEYÄ°’ ne “OÄŸlumu geri getirisen sana istediÄŸin kadar para veririm” der. Teke beyi Ä°SAK isimli adamını görevlendirir. Ä°sak, Dergahın GAYIP KAPISI’ nın önünde “EÄŸer Gaybi Beyi vermezseniz sizin için kötü olur” deyip edepsizce baÅŸka sözlerde söyler. Bu durum Abdal Musa Sultan’ a keramet gücü ile malum olur. Ä°sak’ ın atı ÅŸahlanır. Son süratle koÅŸmaya baÅŸlar. Ä°sak paramparça olur.
Evliyaya eğri bakma gün ve mekan elindedir.
Mülke hükmü eren odur iki cihan elindedir.
Hak zatıyla sıfatıyla tecelli eyledi ona.
Varlığı Hak varlığıdır emri-süphan elindedir.
Haber Teke Beyi’ ne ondan da Alaiye Beyi’ ne ulaşınca aslerlerini toplayıp Tekke Köyü’ nün üç kilometre güneyindeki ÇATALTEP’ ye gelip, buraya ormandan odunlar taşıyıp Abdal Musa Sultan’ ı YAKMAK için büyük bir ateÅŸ hazırlıyorlar. Abdal Musa Sultan durumu öğrenip , onlara doÄŸru yürüyor. Abdal Musa Sultan yürüyüşe geçince daÄŸlar, taÅŸlar, kurtlar ve kuÅŸlar hep birlikte yürüyüşe geçiyorlar.
Akdeniz yakası Aydın elleri
KuÅŸlar gelir bizim Abdal Musa’ya
Cemalin görünce yürüdü dağlar
Koçlar gelir bizim Abdal Musa’ ya
Abdal Musa Sultan, Kayguszu Abdal Sultan ve diğer dervişleri ile SEMAH DÖNEREK ateşe giriyor. Onlar semah döndükçe ateş körelmeye başlayarak tamamen sönüyor.
Bütün evren semah döner
Aşkından güneşler yanar
Askına ermektir hüner
Beş vakitle avunmayız.
Abdal Musa Sultan’ ın derviÅŸleriyle ateÅŸten sapasaÄŸlam çıktığını gören Teke Beyi “Hatalıyız. Bizi Affet ” deyip geri döner. Abdal Musa Sultan, Gaybi Beyi yanına çağırıp “Åžimdiden sonra senin adın GAYBÄ° deÄŸil KAYGUSUZ’ dur” der. Kaygusuz Abdal Sultan kırk yıl mürÅŸidine hizmet ettikten sonra Mısır’ a gider. Burada dört tane Kaygusuz Abdal Sultan Dergahı kurulur. Bu dergahların en önemlileri KASR-ÃœL AYN ve CEBEL-Ä° MUKATTAM’ dır.
Kaygusuz Abdal Sultan’ nın eserleri: Divan, Dolapname, Gülistan, Yasname, Vücutname, Sarayname, DilguÅŸa, Maglataname, Gevhername, Mihbername, Budalaname, Kitab-ı Miglata, Risale-i Kaygusuz Abdal, Mesnevi-i Evvel, Mesnevi-i Sani ve Mesnevi-i Salis’ tir.
Kaygusuz Abdal Sultan, Alevi Edebiyatı’ nın ilk temsilcisi ve kurucusudur. Hem hece hem aruz vezni ile ÅŸiirler yazmıştır. Tam anlamı ile özgün ve kudretli bir ozandır. Alevi Edebiyatı’ nın en özgün ÅŸiirleri Kaygusuz abdal Sultan’ nın, en didaktik ÅŸiirleri Åžah Hatayi’ nin, en lirik ÅŸiirleri ise Pir Sultan’ındır. Åžah Hayati’ nin, ÅŸiirleri didaktiktir. Ä°nancı samimi, kendisine güveni sarsılmaz derecede güçlü ve bu nedenle PROPAGANDA özlüdür.
Pir Sultan’ nın ÅŸirileri ise lirizmin doruÄŸudur. BaÅŸkaldırının lirik tezidir. ÇoÅŸkudur. Ä°syandır. Günümüzün deyiÅŸiyle BÄ°LDÄ°RÄ° niteliÄŸindedir.
Kaygusuz Abdal Sultan’ın ÅŸiirleri ise sürrealisttir. Tekerleme tarzında bilinç altı dünyasını algılamalarıdır, dile getirlimesidir. Kaygusuz Abdal Sultan tam anlamıyla MARJÄ°NAL’ dir.BaÅŸlı başına bir ekoldür. Åžiirlerinde ve düz yazılarında tasavvuf felsefesinde ince ve gizlidir. Ham sofuluÄŸu ve yobazlığı nükteli bir ÅŸekilde taÅŸlar. Åžeriata karşı çıkar.
Son sözü Kaygusuz Abdal Sultan’ a bırakıyorum:
Evliyadan gelen kelam okunan Kur’an deÄŸil mi?
Gerçek evliyanın sözü sure-i rahman değilmi?
Çün Hakk seni yarattığı zatına ayna tuttuğu
Tecelli-yi zat kıldığı suret-i insan değil mi?
******
Edepli ol can isen Hakk’ı bil insan isen
Müştak-Sultan isen var edep öğren edep
Edeptir aslı taat külli sıfat cümle zat
Varlığın edebe sat var edep öğren edep
******
Bu Adem dedikleri el ayakla baÅŸ deÄŸil
Adem manaya derler suret ile kaÅŸ deÄŸil
Gerçi et ve deridir cümlenin serveridir.
Hakk’ın kudret sırrıdır gayre bakmak hoÅŸ deÄŸil.
******
Dost senin yüzünden özge ben Kıble-i can bilmezem
Pirin hüsnünü severim ben gayri iman bilmezem
Bana derler ki şeytanı senin yolun azdırır.
Ben şu düzenbaz softalardan gayri şeytan bilmezem
/!\ Kaynaklar
1-Alevi-Bektaşi Şiirleri Antolojisi (İsmail Özmen)
2-Bektaşi Gülleri (Cahit Öztelli)
3-Kaygusuz abdal Sultan (Dr. Ömer Uluçay)
4-Bektaşi-Kızılbaş Alevi Şairleri ve Nefesleri (Sadettin Nüzhet Ergun)
5-Meydan Larousse
6-Büyük Larousse
- top kapı sarayındaki dede korkut minyatürü (2)
- pir sultan abdal dergahi (2)
- kaygusuz abdalın özlü sözleri (2)
- korkuteli abdal musa cem evi (1)
- kaygusuz abdalı bababsı abdala musayta nasıl verdi (1)
- kaygusuz abdal özlü sözleri (1)
- kaygusuz abdal belgeseli (1)
- download pir sultan abdal siirleri (1)
- derviÅŸlik dergah (1)
- ben aliden baskas pir bilmezem (1)
Erenler,Kaygusuz Abdal | Etiketler:Erenler |
